Pemajmukan ialah kaedah mengembangkan ayat dengan menghubungkan beberapa ayat (minimum dua ayat) menjadi satu ayat. Tugas untuk menghubungkan ayat-ayat dalam ayat majmuk ini dilakukan oleh satu kategori perkataan yang dikenali sebagai kata hubung (KH). Contoh KH ialah dan, lalu, kerana, agar, yang, untuk dan bahawa.
KH mempunyai beberapa subkategori yang masing-masing mempunyai fungsi tersendiri. Bahawa disubkategorikan sebagai KH komplemen dan berfungsi sebagai pengikat yang mengikat sekelompok perkataan menjadi klausa atau ayat kecil. Klausa ini kemudiannya dihubungkan dengan ayat induk untuk membentukkan ayat majmuk komplemen. Klausa yang terbina oleh ikatan KH bahawa dapat mengisi gatra subjek ayat; objek tepat dan objek sipi frasa kerja (FK) transitif; pelengkap FK tak transitif, dan pelengkap frasa adjektif (FA).
Penggunaan KH bahawa dalam pembentukan ayat majmuk komplemen dapat dilihat dalam ayat (1-5).
1. Bahawa menuntut ilmu adalah wajib perlu dihayati oleh umat Islam.
2. Beliau menegaskan bahawa bahasa Melayu mampu menjadi bahasa ilmu.
3. Beliau memberitahu saya bahawa beliau akan melanjutkan pelajaran.
4. Saya berpendapat bahawa keputusannya itu adalah baik.
5. Kita perlu sedar bahawa kesejahteraan tidak boleh dicapai melalui keganasan.
Klausa “bahawa menuntut ilmu adalah wajib” berfungsi sebagai subjek ayat (1); klausa “bahawa bahasa Melayu mampu menjadi bahasa ilmu” berfungsi sebagai objek tepat ayat (2); klausa “bahawa beliau akan melanjutkan pelajaran” berfungsi sebagai objek sipi ayat (3); klausa “bahawa keputusannya itu adalah baik” berfungsi sebagai pelengkap FK tak transitif “berpendapat” ayat (4), dan klausa “bahawa kesejahteraan tidak boleh dicapai melalui keganasan” berfungsi sebagai pelengkap FA “sedar” ayat (5).
Terdapat dua jenis kesalahan yang lazim dilakukan berhubung penggunaan KH bahawa. Kesalahan pertama ialah pengguguran KH bahawa, dan kedua ialah penggantian kata tersebut dengan KH relatif yang dengan anggapan bahawa kedua-duanya adalah sama.
Contoh kesalahan jenis yang pertama terlihat dalam ayat (2a-5a). Walau bagaimanapun kecacatan ayat (4a-5a) agak kurang jelas lalu ditandai ‘?’.
2a. *Beliau menegaskan / bahasa Melayu mampu menjadi bahasa ilmu.
3a. *Beliau memberitahu saya / beliau akan melanjutkan pelajaran.
4a. ?Saya berpendapat / keputusannya itu adalah baik.
5a. ?Kita perlu sedar / kesejahteraan tidak boleh dicapai melalui keganasan.
Cara yang agak mudah untuk membukti bahawa ayat (2a-5a) tidak gramatis ialah dengan mengubah bentuknya menjadi ayat pasif, iaitu dengan membawa klausa yang hadir selepas tanda ‘/’ ke pangkal ayat dan dijadikan subjek ayat. Oleh sebab ayat (4a) tidak boleh mengalami proses ini, statusnya (sama ada gramatis atau tidak) boleh ditentukan melalui penelitian terhadap ayat lain yang sepadan/sejenis dengannya.
2b. *Bahasa Melayu mampu menjadi bahasa ilmu / ditegaskan (oleh beliau).
3b. *Beliau akan melanjutkan pelajaran / diberitahukan kepada saya (oleh beliau).
5b. *Kesejahteraan tidak boleh dicapai melalui keganasan / perlu kita sedari.
Frasa dalam ( ) menunjukkan status kehadirannya bersifat pilihan (boleh digugurkan).
Ayat pasif (2b, 3b dan 5b) dikira tidak gramatis kerana kekaburan maksudnya. Hal ini berlaku kerana struktur yang hadir sebelum tanda ‘/’ sebenarnya ialah ayat yang telah lengkap dari segi struktur dan makna. Lalu timbul persoalan apakah fungsi struktur yang hadir selepas tanda ‘/’.
Kekaburan/kekeliruan ini tidak akan berlaku jika KH bahawa tidak digugurkan.
2c. Bahawa bahasa Melayu mampu menjadi bahasa ilmu / ditegaskan (oleh beliau).
3c. Bahawa beliau akan melanjutkan pelajaran / diberitahukan kepada saya (oleh
beliau).
5c. Bahawa kesejahteraan tidak boleh dicapai melalui keganasan / perlu kita sedari.
Dapat diperhatikan daripada ayat (2c, 3c dan 5c) bahawa struktur yang hadir sebelum tanda ‘/’ belum dapat dikatakan sebagai “ayat’ yang lengkap dari segi struktur dan makna. Hal ini berlaku kerana kehadiran KH bahawa telah menukar status struktur tersebut menjadi klausa, iaitu ayat kecil yang mesti dihubungkan dengan ayat induk. Dalam ayat (2c, 3c dan 5c) klausa ini berfungsi sebagai subjek. Struktur yang hadir selepas tanda ‘/’ berfungsi sebagai predikat yang melengkapkan pembentukan ayat (2c, 3c dan 5c).
Atas alasan inilah KH bahawa dalam ayat (1) tidak boleh digugurkan.
1a. *Menuntut ilmu adalah wajib / perlu dihayati oleh umat Islam.
Begitu juga KH bahawa wajib hadir dalam struktur aktifnya (1b).
1b. Umat Islam perlu menyedari bahawa menuntut ilmu adalah wajib.
1c. *Umat Islam perlu menyedari menuntut ilmu adalah wajib.
Ayat (4a) adalah sepadan/sejenis dengan ayat (2a, 3a, dan 5a). Oleh sebab telah terbukti bahawa KH bahawa tidak boleh digugurkan daripada ayat jenis ini, ayat seperti (4a) seharusnya tidak boleh terkecuali daripada rumus ini. Pengecualian terhadap sesuatu rumus seharusnya ditiadakan/diminimumkan untuk mengelakkan kekeliruan. Dengan ini dicadangkan bahawa status (4a), dicatatkan semula sebagai (4b), adalah tidak gramatis.
4b. *Saya berpendapat keputusannya itu adalah baik.
Walau bagaimanapun Tatabahasa Dewan membenarkan pengguguran KH komplemen bahawa pada kedudukan objek, dengan mengatakan:
“… kadang-kadang pengguguran kata komplemen
tersebut dibenarkan, yakni tidak menjejaskan makna.”
(Nik Safiah Karim dll, 1995: 489)
Perhatikan bahawa syarat “tidak menjejaskan makna” yang membolehkan pengguguran KH bahawa agak longgar dan bersifat subjektif. Jadi adalah “lebih selamat” untuk tidak menggugurkan KH tersebut dalam pembinaan ayat majmuk komplemen.
Contoh kesalahan jenis kedua pula terlihat dalam ayat (1d-3d, 4c dan 5d).
1d. *Umat Islam perlu menyedari yang menuntut ilmu adalah wajib.
2d. *Beliau menegaskan yang bahasa Melayu mampu menjadi bahasa ilmu.
3d. *Beliau memberitahu saya yang beliau akan melanjutkan pelajaran.
4c. *Saya berpendapat yang keputusannya itu adalah baik.
5d. *Kita perlu sedar yang kesejahteraan tidak boleh dicapai melalui keganasan.
Cara yang agak mudah untuk membukti bahawa ayat (1d-3d, 4c dan 5d) tidak gramatis ialah dengan menggantikan KH bahawa dalam ayat (2c, 3c dan 5c) dengan KH yang (2e, 3e dan 5e). Jika benar yang mempunyai fungsi yang sama dengan bahawa, ia seharusnya dapat mengganti bahawa tanpa mengira kedudukan KH komplemen itu dalam ayat.
2. e) *Yang bahasa Melayu mampu menjadi bahasa ilmu ditegaskan (oleh beliau).
3. e) *Yang beliau akan melanjutkan pelajaran diberitahukan kepada saya (oleh beliau).
5. e) *Yang kesejahteraan tidak boleh dicapai melalui keganasan perlu kita sedari.
Sekali lagi ayat (4c) juga dapat dianggap tidak gramatis kerana penelitian terhadap ayat lain yang sepadan/sejenis dengannya membukti hakikat ini.
Dalam hal ini perlu diketahui bahawa KH bahawa dan yang mempunyai fungsi yang berbeza walaupun kedua-dua termasuk dalam kategori yang sama (KH). Perbezaan fungsi ini disebabkan bahawa dan yang tergolong dalam subkategori yang berbeza. Perbezaan ini akan dapat dilihat dengan jelas dan mudah dengan meneliti struktur yang hadir selepas KH bahawa seperti yang terlihat dalam ayat (1-5), dicatatkan semula sebagai (6-10), dan KH yang (11).
6. Bahawa / menuntut ilmu adalah wajib / perlu dihayati oleh umat Islam.
7. Beliau menegaskan bahawa / bahasa Melayu mampu menjadi bahasa ilmu/.
8. Beliau memberitahu saya bahawa / beliau akan melanjutkan pelajaran/.
9. Saya berpendapat bahawa / keputusannya itu adalah baik/.
10. Kita perlu sedar bahawa / kesejahteraan tidak boleh dicapai melalui
keganasan/.
11. Kereta itu menggunakan sel bahan api hidrogen yang / melepaskan sisa
buangan yang dapat anda minum/.
Perhatikan bahawa semua struktur yang hadir selepas KH bahawa (ditandai oleh ‘/ /’ dalam ayat (6-10) ialah ayat yang telah lengkap dari segi struktur (bersubjek dan berpredikat) dan makna. Sebagai contoh, klausa /menuntut ilmu adalah wajib/ dalam ayat (6) dapat berdiri sendiri sebagai ayat yang lengkap, iaitu bersubjek (menuntut ilmu) dan berpredikat (adalah wajib). Hal ini berlainan dengan struktur yang hadir selepas KH yang dalam ayat (11) /melepaskan sisa buangan yang dapat anda minum/ yang tidak boleh berdiri sendiri sebagai ayat yang lengkap.
Sebenarnya kesalahan jenis kedua ini berpunca daripada pengaruh bahasa Inggeris, khususnya kesilapan menterjemah kata that seperti yang terdapat dalam ayat (11a-12). Perlu diingat bahawa bahasa Inggeris menggunakan that sebagai KH komplemen (12) dan KH relatif (11a), dan keadaan ini tidak boleh disamakan dengan bahasa Melayu.
11a. The car is powered by a hydrogen fuel cell that creates emissions you can drink.
12. He belives that computers can think like human.
Ayat (11a) diterjemah menjadi (11), dicatatkan semula sebagai (11b), dan ayat (12) diterjemah menjadi (12a).
11b. Kereta itu menggunakan sel bahan api hidrogen yang / melepaskan sisa
buangan yang dapat anda minum/.
12a. *Beliau percaya yang komputer boleh berfikir seperti manusia.
Terjemahan yang gramatis bagi ayat (12) ialah (12b).
12b. Beliau percaya bahawa / komputer boleh berfikir seperti manusia/.
Perhatikan bahawa klausa yang hadir selepas KH bahawa, iaitu /komputer boleh berfikir seperti manusia/ dapat berdiri sendiri sebagai ayat yang lengkap.
Daripada penerangan ini dapatlah dikatakan bahawa KH bahawa wajib hadir dalam ayat majmuk komplemen. Kehadirannya bukan sahaja dapat menjamin kegramatisan ayat, malah yang lebih penting ialah ia dapat menjamin bahawa maksud ayat, dan seterusnya maksud wacana, yang hendak disampaikan tidak kabur dan mengelirukan. Dalam wacana ilmu yang tinggi sifatnya, yang kejelasan maksud sangat diutamakan, kehadiran KH bahawa memainkan fungsi yang sangat penting.
Selasa, 8 Julai 2008
Perbezaan Menceritakan dengan Bercerita
Kata kerja ialah salah satu kategori perkataan utama dalam mana-mana bahasa termasuk bahasa Malaysia (BM). Pada umumnya, terdapat dua subkategori kata kerja iaitu kata kerja transitif dan kata kerja tak transitif. Kesalahan yang biasa dilakukan berkaitan penggunaan dua subkategori kata kerja ini adalah tentang penstrukturan ayat yang mengandungi perkataan jenis ini.
Oleh sebab kata kerja transitif mesti diikuti oleh objek, struktur ayat yang mengandungi kata kerja jenis ini ialah subjek diikuti oleh kata kerja diikuti oleh objek (ditulis secara ringkas sebagai berstruktur SKO). Contohnya ialah ayat (1) yang berikut:
(1) Sarah menceritakan kisah Sang Kancil dengan buaya.
Dalam ayat (1), “Sarah” sebagai subjek ayat diikuti oleh kata kerja transitif “menceritakan” diikuti oleh objek “kisah Sang Kancil dengan buaya”. Oleh itu, ayat ini gramatis (mematuhi rumus tatabahasa baku) kerana ia menepati struktur ayat SKO dalam penggunaan kata kerja transitif. Kesalahan yang biasa dilakukan oleh pengguna BM adalah kerana tidak mematuhi struktur ini. Lebih tepat lagi ialah kesalahan meletakkan kata praposisi (kata sendi nama) di antara kata kerja transitif dengan objek. Contohnya ialah ayat (2) yang berikut:
(2) *Sarah menceritakan tentang kisah Sang Kancil dengan Buaya.
Dalam ayat (2), kata praposisi “tentang” diletakkan di antara kata kerja “menceritakan” dengan objek “kisah Sang Kancil dengan buaya”. Oleh sebab ayat ini tidak menepati struktur SKO, ia dianggap tidak gramatis (ditandai *). Perlu juga dijelaskan bahawa memang terdapat sebilangan kecil ayat yang kata kerja transitifnya diikuti oleh frasa praposisi, tidak diikuti terus oleh objek. Dengan kata lain, frasa praposisi diletakkan di antara kata kerja transitif dengan objek. Contohnya ialah ayat (3) yang berikut:
(3) Sarah membaca dengan tekun buku itu.
Dalam (3), frasa praposisi “dengan tekun” diletakkan di antara kata kerja transitif “membaca” dengan objek “buku itu”. Ayat ini tetap gramatis kerana ia sebenarnya ialah ayat separa songsang, iaitu sebahagian daripada predikatnya telah melalui transformasi pergerakan. Bahagian predikat yang dimaksudkan ialah unsur keterangan cara, iaitu “dengan tekun”, telah melalui transformasi pergerakan dari posisi akhir ke posisi tengah ayat. Ayat asalnya ialah (3’) yang berikut:
(3’) Sarah membaca buku itu dengan tekun.
Ayat (3’) menepati struktur SKO, iaitu subjek “Sarah” diikuti oleh kata kerja “membaca” diikuti oleh objek “buku itu”. Frasa “dengan tekun” hanyalah unsur tambahan predikat yang tanpanya ayat (3’’) masih gramatis.
(3’’) Sarah membaca buku itu.
Perlu juga diingatkan bahawa tidak semua proses penyongsangan seperti ini dapat menjana ayat yang gramatis. Ada kalanya, penyongsangan seperti ini akan menjana ayat yang tidak gramatis (4) atau janggal (5).
(4) *Sarah membaca sejak semalam buku itu.
(5) ?Ali mengangkat dari bawah rumahnya kotak-kotak itu.
Oleh sebab tiada rumus tertentu untuk menentukan status (gramatis, tidak gramatis atau janggal) ayat yang dijana melalui proses penyongsangan seperti ini, kemahiran berbahasa pengguna BM amat diperlukan.
Bercerita pula ialah kata kerja tak transitif. Sebahagian besar kata kerja jenis ini diikuti oleh frasa praposisi. Oleh sebab itu, struktur ayat yang mengandungi kata kerja jenis ialah ialah subjek diikuti oleh kata kerja diikuti oleh frasa praposisi (ditulis secara ringkas sebagai berstruktur SKP). Contohnya ialah ayat (6) yang berikut:
(6) Sarah bercerita tentang kisah Sang Kancil dengan buaya.
Dalam ayat (6), “Sarah” sebagai subjek ayat diikuti oleh kata kerja tak transitif “bercerita” diikuti oleh frasa praposisi “tentang kisah Sang Kancil dengan buaya”. Oleh itu, ayat ini gramatis kerana ia menepati struktur ayat SKP dalam penggunaan kata kerja tak transitif. Kata praposisi “tentang” tidak boleh digugurkan daripada ayat ini kerana ia menyalahi struktur SKP.
(7) *Sarah bercerita kisah Sang Kancil dengan buaya.
Perbezaan antara perkataan menceritakan dengan bercerita adalah dari segi subkategori yang dianggotainya. Menceritakan ialah kata kerja transitif sementara bercerita ialah kata kerja tak transitif. Perbezaan ini mencetuskan perbezaan struktur ayat, iaitu ayat yang mengandungi kata kerja transitif menceritakan berstruktur SKO sementara sebahagian besar ayat yang mengandungi kata kerja tak transitif bercerita berstruktur SKP.
Oleh sebab kata kerja transitif mesti diikuti oleh objek, struktur ayat yang mengandungi kata kerja jenis ini ialah subjek diikuti oleh kata kerja diikuti oleh objek (ditulis secara ringkas sebagai berstruktur SKO). Contohnya ialah ayat (1) yang berikut:
(1) Sarah menceritakan kisah Sang Kancil dengan buaya.
Dalam ayat (1), “Sarah” sebagai subjek ayat diikuti oleh kata kerja transitif “menceritakan” diikuti oleh objek “kisah Sang Kancil dengan buaya”. Oleh itu, ayat ini gramatis (mematuhi rumus tatabahasa baku) kerana ia menepati struktur ayat SKO dalam penggunaan kata kerja transitif. Kesalahan yang biasa dilakukan oleh pengguna BM adalah kerana tidak mematuhi struktur ini. Lebih tepat lagi ialah kesalahan meletakkan kata praposisi (kata sendi nama) di antara kata kerja transitif dengan objek. Contohnya ialah ayat (2) yang berikut:
(2) *Sarah menceritakan tentang kisah Sang Kancil dengan Buaya.
Dalam ayat (2), kata praposisi “tentang” diletakkan di antara kata kerja “menceritakan” dengan objek “kisah Sang Kancil dengan buaya”. Oleh sebab ayat ini tidak menepati struktur SKO, ia dianggap tidak gramatis (ditandai *). Perlu juga dijelaskan bahawa memang terdapat sebilangan kecil ayat yang kata kerja transitifnya diikuti oleh frasa praposisi, tidak diikuti terus oleh objek. Dengan kata lain, frasa praposisi diletakkan di antara kata kerja transitif dengan objek. Contohnya ialah ayat (3) yang berikut:
(3) Sarah membaca dengan tekun buku itu.
Dalam (3), frasa praposisi “dengan tekun” diletakkan di antara kata kerja transitif “membaca” dengan objek “buku itu”. Ayat ini tetap gramatis kerana ia sebenarnya ialah ayat separa songsang, iaitu sebahagian daripada predikatnya telah melalui transformasi pergerakan. Bahagian predikat yang dimaksudkan ialah unsur keterangan cara, iaitu “dengan tekun”, telah melalui transformasi pergerakan dari posisi akhir ke posisi tengah ayat. Ayat asalnya ialah (3’) yang berikut:
(3’) Sarah membaca buku itu dengan tekun.
Ayat (3’) menepati struktur SKO, iaitu subjek “Sarah” diikuti oleh kata kerja “membaca” diikuti oleh objek “buku itu”. Frasa “dengan tekun” hanyalah unsur tambahan predikat yang tanpanya ayat (3’’) masih gramatis.
(3’’) Sarah membaca buku itu.
Perlu juga diingatkan bahawa tidak semua proses penyongsangan seperti ini dapat menjana ayat yang gramatis. Ada kalanya, penyongsangan seperti ini akan menjana ayat yang tidak gramatis (4) atau janggal (5).
(4) *Sarah membaca sejak semalam buku itu.
(5) ?Ali mengangkat dari bawah rumahnya kotak-kotak itu.
Oleh sebab tiada rumus tertentu untuk menentukan status (gramatis, tidak gramatis atau janggal) ayat yang dijana melalui proses penyongsangan seperti ini, kemahiran berbahasa pengguna BM amat diperlukan.
Bercerita pula ialah kata kerja tak transitif. Sebahagian besar kata kerja jenis ini diikuti oleh frasa praposisi. Oleh sebab itu, struktur ayat yang mengandungi kata kerja jenis ialah ialah subjek diikuti oleh kata kerja diikuti oleh frasa praposisi (ditulis secara ringkas sebagai berstruktur SKP). Contohnya ialah ayat (6) yang berikut:
(6) Sarah bercerita tentang kisah Sang Kancil dengan buaya.
Dalam ayat (6), “Sarah” sebagai subjek ayat diikuti oleh kata kerja tak transitif “bercerita” diikuti oleh frasa praposisi “tentang kisah Sang Kancil dengan buaya”. Oleh itu, ayat ini gramatis kerana ia menepati struktur ayat SKP dalam penggunaan kata kerja tak transitif. Kata praposisi “tentang” tidak boleh digugurkan daripada ayat ini kerana ia menyalahi struktur SKP.
(7) *Sarah bercerita kisah Sang Kancil dengan buaya.
Perbezaan antara perkataan menceritakan dengan bercerita adalah dari segi subkategori yang dianggotainya. Menceritakan ialah kata kerja transitif sementara bercerita ialah kata kerja tak transitif. Perbezaan ini mencetuskan perbezaan struktur ayat, iaitu ayat yang mengandungi kata kerja transitif menceritakan berstruktur SKO sementara sebahagian besar ayat yang mengandungi kata kerja tak transitif bercerita berstruktur SKP.
Perbezaan Ialah dengan Adalah
Dalam bahasa Malaysia, terdapat satu golongan perkataan yang agak unik kerana ia hanya terdiri daripada dua perkataan. Golongan perkataan yang dimaksudkan ialah kata pemeri. Dua kata pemeri ialah ialah dan adalah. Fungsi kata pemeri adalah sebagai pemisah antara subjek dengan predikat ayat. Dengan kata lain, frasa yang hadir sebelum kata pemeri ialah subjek ayat sementara frasa yang hadir selepas kata pemeri ialah predikat ayat. Sebagai contoh, perhatikan ayat (1) yang berikut:
(1) Putra Jaya ialah pusat pentadbiran baru Malaysia.
Dalam ayat (1), frasa “Putra Jaya” ialah subjek ayat manakala frasa “pusat pentadbiran baru Malaysia” ialah predikat ayat. Kedua-duanya (subjek dan predikat) dipisahkan oleh kata pemeri ialah. Sebenarnya, kehadiran kata pemeri dalam ayat seperti (1) hanya bersifat pilihan. Dengan kata lain, tanpa kehadiran ialah ayat (1’) yang dijana tetap gramatis.
(1’) Putra Jaya pusat pentadbiran Malaysia.
Bagaimanapun, bagi ayat yang lebih panjang, kehadiran kata pemeri dapat membantu meningkatkan kefahaman kerana pemisahan antara subjek dengan predikat ayat adalah lebih jelas.
(2) Putra Jaya yang terletak di tengah-tengah Malaysia ialah pusat pentadbiran
baru negara ini.
(2’) Putra Jaya yang terletak di tengah-tengah Malaysia pusat pentadbiran baru
negara ini.
Maksud ayat (2) lebih jelas berbanding ayat (2’) kerana kehadiran kata pemeri ialah menyebabkan pemisahan yang nyata antara subjek ayat (Putra Jaya yang terletak di tengah-tengah Malaysia) dengan predikat ayat (pusat pentadbiran baru negara ini). Ketiadaan kata pemeri ialah dalam (2’) menyebabkan pemisahan tersebut menjadi agak kabur.
Kesalahan yang sering dilakukan dalam penggunaan kata pemeri ini dapat dibahagikan kepada dua jenis. Pertama, menggunakan kata pemeri adalah dalam struktur ayat yang sepatutnya menggunakan kata pemeri ialah, atau sebaliknya. Dengan kata lain, kesalahan menukar ganti penggunaan kata pemeri tersebut dengan sewenang-wenangnya. Kedua, menggunakan kata pemeri adalah dalam struktur ayat yang tidak sepatutnya menggunakan sebarang kata pemeri.
Contoh kesalahan jenis pertama terlihat dalam ayat (3) sementara contoh kesalahan jenis kedua terlihat dalam ayat (4).
(3) *Putra Jaya adalah pusat pentadbiran baru Malaysia.
(4) *Tuan-tuan adalah dijemput menghadiri majlis ini.
Ayat (3) dan (4) tidak gramatis kerana penggunaan kata pemeri adalah. Ayat pertama berstruktur FN + FN (subjek ayat “Putra Jaya” ialah FN (frasa nama) dan predikat ayat “pusat pentadbiran Malaysia” juga FN). Dalam ayat yang berstruktur sebegini, penggunaan kata pemeri yang gramatis ialah ialah. Ayat kedua pula berstruktur FN + FK (subjek ayat “tuan-tuan” ialah FN dan predikat ayat “dijemput menghadiri majlis ini” ialah FK (frasa kerja)). Dalam ayat yang berstruktur sebegini, kata pemeri tidak boleh digunakan.
Kata pemeri adalah digunakan dalam dua keadaan, iaitu di dalam ayat yang berstruktur FN + FA (frasa adjektif) dan FN + FSN (frasa sendi nama). Contoh penggunaannya adalah seperti ayat (5) dan (6) yang berikut:
(5) Penubuhan Putra Jaya sebagai pusat pentadbiran baru negara ini adalah amat
dialu-alukan.
(6) Kediaman rasmi Perdana Menteri adalah antara bangunan utama di Putra Jaya.
Ayat (5) berstruktur FN + FA (subjek ayat “penubuhan Putra jaya” ialah FN dan predikat ayat “amat dialu-alukan” ialah FA). Ayat (6) pula berstruktur FN + FSN (subjek ayat “kediaman rasmi Perdana Menteri” ialah FN dan predikat ayat “antara bangunan utama di Putra Jaya” ialah FSN). Oleh itu, penggunaan kata pemeri adalah adalah gramatis.
Perlu juga dijelaskan bahawa sekiranya sesuatu ayat disongsangkan, penggunaan kata pemeri tidak berubah walaupun struktur zahir ayat telah berubah. Sebagai contoh, sekiranya ayat (6) disongsangkan, ayat yang terjana adalah seperti (6’) yang berikut:
(6’) Antara bangunan utama di Putra Jaya adalah kediaman rasmi Perdana Menteri.
Perhatikan bahawa penyongsangan ayat seperti ini tidak mengubah penggunaan kata pemeri adalah walaupun struktur zahir ayat (6’) ini ialah FSN + FN.
Seterusnya, dalam ayat berstruktur FN + FK yang kata kerja dalam FKnya digugurkan, penggunaan kata pemeri adalah tetap dianggap melanggar rumus walaupun pada zahirnya ayat itu berstruktur FN + FSN. Sebagai contoh, ayat (7) yang dijana adalah tidak gramatis.
(7) *Encik Hassan adalah di pejabatnya.
Walaupun ayat (7) pada zahirnya berstruktur FN + FSN (subjek ayat “encik Hassan” ialah FN dan predikat ayat “di pejabatnya” ialah FSN), penggunaan kata pemeri adalah menyebabkan ia tidak gramatis kerana struktur sebenarnya (sebelum pengguguran kata kerja “berada”) ialah FN + FK.
(7’) *Encik Hassan adalah berada di pejabatnya.
Ayat (7’) berstruktur FN + FK (subjek ayat “encik Hassan” ialah FN dan predikat ayat “berada di pejabatnya” ialah FK).
Begitu juga, dalam ayat berstruktur FN + FN yang predikatnya terdiri daripada FK yang berfungsi sebagai FN, penggunaan kata pemeri ialah dianggap tidak melanggar rumus. Sebagai contoh, ayat (8) yang dijana adalah gramatis.
(8) Kegemaran Sarah ialah berjoging.
Walaupun ayat (8) pada zahirnya berstruktur FN + FK (subjek ayat “kegemaran Sarah” ialah FN dan predikat ayat “berjoging” ialah FK), penggunaan kata pemeri ialah tidak menyebabkan ia tidak gramatis kerana struktur sebenarnya (sebelum pengguguran kata nama “aktiviti”) ialah FN + FN.
(8’) Kegemaran Sarah ialah aktiviti berjoging.
Ayat (8’) berstruktur FN + FN (subjek ayat “kegemaran Sarah” ialah FN dan predikat ayat “aktiviti berjoging” ialah FN).
Bukti bahawa “berjoging” bukan FK ialah kata bantu aspek, misalnya “sedang”, tidak boleh hadir di hadapannya.
(8’’) *Kegemaran Sarah sedang berjoging.
Rumusannya ialah penggunaan kata pemeri ialah adalah gramatis dalam ayat berstruktur FN + FN. Penggunaan kata pemeri adalah pula gramatis dalam ayat berstruktur FN + FA dan FN + FSN. Penggunaan mana-mana kata pemeri adalah tidak gramatis dalam ayat berstruktur FN + FK.
(1) Putra Jaya ialah pusat pentadbiran baru Malaysia.
Dalam ayat (1), frasa “Putra Jaya” ialah subjek ayat manakala frasa “pusat pentadbiran baru Malaysia” ialah predikat ayat. Kedua-duanya (subjek dan predikat) dipisahkan oleh kata pemeri ialah. Sebenarnya, kehadiran kata pemeri dalam ayat seperti (1) hanya bersifat pilihan. Dengan kata lain, tanpa kehadiran ialah ayat (1’) yang dijana tetap gramatis.
(1’) Putra Jaya pusat pentadbiran Malaysia.
Bagaimanapun, bagi ayat yang lebih panjang, kehadiran kata pemeri dapat membantu meningkatkan kefahaman kerana pemisahan antara subjek dengan predikat ayat adalah lebih jelas.
(2) Putra Jaya yang terletak di tengah-tengah Malaysia ialah pusat pentadbiran
baru negara ini.
(2’) Putra Jaya yang terletak di tengah-tengah Malaysia pusat pentadbiran baru
negara ini.
Maksud ayat (2) lebih jelas berbanding ayat (2’) kerana kehadiran kata pemeri ialah menyebabkan pemisahan yang nyata antara subjek ayat (Putra Jaya yang terletak di tengah-tengah Malaysia) dengan predikat ayat (pusat pentadbiran baru negara ini). Ketiadaan kata pemeri ialah dalam (2’) menyebabkan pemisahan tersebut menjadi agak kabur.
Kesalahan yang sering dilakukan dalam penggunaan kata pemeri ini dapat dibahagikan kepada dua jenis. Pertama, menggunakan kata pemeri adalah dalam struktur ayat yang sepatutnya menggunakan kata pemeri ialah, atau sebaliknya. Dengan kata lain, kesalahan menukar ganti penggunaan kata pemeri tersebut dengan sewenang-wenangnya. Kedua, menggunakan kata pemeri adalah dalam struktur ayat yang tidak sepatutnya menggunakan sebarang kata pemeri.
Contoh kesalahan jenis pertama terlihat dalam ayat (3) sementara contoh kesalahan jenis kedua terlihat dalam ayat (4).
(3) *Putra Jaya adalah pusat pentadbiran baru Malaysia.
(4) *Tuan-tuan adalah dijemput menghadiri majlis ini.
Ayat (3) dan (4) tidak gramatis kerana penggunaan kata pemeri adalah. Ayat pertama berstruktur FN + FN (subjek ayat “Putra Jaya” ialah FN (frasa nama) dan predikat ayat “pusat pentadbiran Malaysia” juga FN). Dalam ayat yang berstruktur sebegini, penggunaan kata pemeri yang gramatis ialah ialah. Ayat kedua pula berstruktur FN + FK (subjek ayat “tuan-tuan” ialah FN dan predikat ayat “dijemput menghadiri majlis ini” ialah FK (frasa kerja)). Dalam ayat yang berstruktur sebegini, kata pemeri tidak boleh digunakan.
Kata pemeri adalah digunakan dalam dua keadaan, iaitu di dalam ayat yang berstruktur FN + FA (frasa adjektif) dan FN + FSN (frasa sendi nama). Contoh penggunaannya adalah seperti ayat (5) dan (6) yang berikut:
(5) Penubuhan Putra Jaya sebagai pusat pentadbiran baru negara ini adalah amat
dialu-alukan.
(6) Kediaman rasmi Perdana Menteri adalah antara bangunan utama di Putra Jaya.
Ayat (5) berstruktur FN + FA (subjek ayat “penubuhan Putra jaya” ialah FN dan predikat ayat “amat dialu-alukan” ialah FA). Ayat (6) pula berstruktur FN + FSN (subjek ayat “kediaman rasmi Perdana Menteri” ialah FN dan predikat ayat “antara bangunan utama di Putra Jaya” ialah FSN). Oleh itu, penggunaan kata pemeri adalah adalah gramatis.
Perlu juga dijelaskan bahawa sekiranya sesuatu ayat disongsangkan, penggunaan kata pemeri tidak berubah walaupun struktur zahir ayat telah berubah. Sebagai contoh, sekiranya ayat (6) disongsangkan, ayat yang terjana adalah seperti (6’) yang berikut:
(6’) Antara bangunan utama di Putra Jaya adalah kediaman rasmi Perdana Menteri.
Perhatikan bahawa penyongsangan ayat seperti ini tidak mengubah penggunaan kata pemeri adalah walaupun struktur zahir ayat (6’) ini ialah FSN + FN.
Seterusnya, dalam ayat berstruktur FN + FK yang kata kerja dalam FKnya digugurkan, penggunaan kata pemeri adalah tetap dianggap melanggar rumus walaupun pada zahirnya ayat itu berstruktur FN + FSN. Sebagai contoh, ayat (7) yang dijana adalah tidak gramatis.
(7) *Encik Hassan adalah di pejabatnya.
Walaupun ayat (7) pada zahirnya berstruktur FN + FSN (subjek ayat “encik Hassan” ialah FN dan predikat ayat “di pejabatnya” ialah FSN), penggunaan kata pemeri adalah menyebabkan ia tidak gramatis kerana struktur sebenarnya (sebelum pengguguran kata kerja “berada”) ialah FN + FK.
(7’) *Encik Hassan adalah berada di pejabatnya.
Ayat (7’) berstruktur FN + FK (subjek ayat “encik Hassan” ialah FN dan predikat ayat “berada di pejabatnya” ialah FK).
Begitu juga, dalam ayat berstruktur FN + FN yang predikatnya terdiri daripada FK yang berfungsi sebagai FN, penggunaan kata pemeri ialah dianggap tidak melanggar rumus. Sebagai contoh, ayat (8) yang dijana adalah gramatis.
(8) Kegemaran Sarah ialah berjoging.
Walaupun ayat (8) pada zahirnya berstruktur FN + FK (subjek ayat “kegemaran Sarah” ialah FN dan predikat ayat “berjoging” ialah FK), penggunaan kata pemeri ialah tidak menyebabkan ia tidak gramatis kerana struktur sebenarnya (sebelum pengguguran kata nama “aktiviti”) ialah FN + FN.
(8’) Kegemaran Sarah ialah aktiviti berjoging.
Ayat (8’) berstruktur FN + FN (subjek ayat “kegemaran Sarah” ialah FN dan predikat ayat “aktiviti berjoging” ialah FN).
Bukti bahawa “berjoging” bukan FK ialah kata bantu aspek, misalnya “sedang”, tidak boleh hadir di hadapannya.
(8’’) *Kegemaran Sarah sedang berjoging.
Rumusannya ialah penggunaan kata pemeri ialah adalah gramatis dalam ayat berstruktur FN + FN. Penggunaan kata pemeri adalah pula gramatis dalam ayat berstruktur FN + FA dan FN + FSN. Penggunaan mana-mana kata pemeri adalah tidak gramatis dalam ayat berstruktur FN + FK.
Senarai Rujukan
LKM 003
Bahasa Malaysia Peringkat Maju
A) Buku
1. Tatabahasa Dewan Edisi Ketiga
Nik Safiah Karim dll.
Dewan Bahasa dan Pustaka (2008).
2. Asas Kemahiran Berbahasa Malaysia
J. Nulawadin Mustafagani
Fajar Bakti (1992)
3. Warna dan Suasana Perancangan Bahasa Melayu di Malaysia
Awang Sariyan
DBP (2000)
4. Bahasa Pintas dan Ulasan Karangan Bahasa Malaysia
Marshudi Harun dll.
5. Panduan Menterjemah
Ainon Muhammad
DBP (1991)
B) Majalah
6. Pelita Bahasa (majalah)
DBP
7. Dewan Bahasa (majalah)
DBP
C) Laman sesawang
8. http://www.dbp.gov.my
9. http://pbt.eng.usm/
Bahasa Malaysia Peringkat Maju
A) Buku
1. Tatabahasa Dewan Edisi Ketiga
Nik Safiah Karim dll.
Dewan Bahasa dan Pustaka (2008).
2. Asas Kemahiran Berbahasa Malaysia
J. Nulawadin Mustafagani
Fajar Bakti (1992)
3. Warna dan Suasana Perancangan Bahasa Melayu di Malaysia
Awang Sariyan
DBP (2000)
4. Bahasa Pintas dan Ulasan Karangan Bahasa Malaysia
Marshudi Harun dll.
5. Panduan Menterjemah
Ainon Muhammad
DBP (1991)
B) Majalah
6. Pelita Bahasa (majalah)
DBP
7. Dewan Bahasa (majalah)
DBP
C) Laman sesawang
8. http://www.dbp.gov.my
9. http://pbt.eng.usm/
Langgan:
Catatan (Atom)