Banyak: KA atau Apa?

Oleh Mohd Rashid Darham

Dalam pembelajaran bahasa, menguasai penggunaan perkataan secara gramatis merupakan aspek yang paling penting. Untuk mencapai penguasaan ini, antara perkara paling asas yang perlu diketahui adalah jenis perkataan, selain makna dan konteks penggunaannya. Kesilapan mengkategorikan sesuatu perkataan boleh mengakibatkan penjanaan frasa dan ayat yang tidak gramatis. Untuk memastikan jenis sesuatu perkataan, pengetahuan mengenai ciri perkataan berkenaan semata-mata belum memadai. Aspek yang lebih penting ialah pengetahuan tentang fungsi perkataan tersebut dalam ayat.

Pergantungan pada aspek ciri semata-mata boleh mengakibatkan kekeliruan dan kesilapan dalam penjenisan sesuatu perkataan. Antara perkataan yang boleh menyebabkan keadaan ini adalah banyak. Berdasarkan cirinya yang boleh menerima kehadiran kata/imbuhan penguat, banyak memang berpotensi untuk dikategorikan sebagai kata adjektif (KA). Persamaan ketara ciri banyak dengan KA, misalnya pintar, besar, pantas, jelas dan lazat, dapat dilihat dalam jadual (1) yang berikut:

Jadual (1): Persamaan ciri banyak dengan KA

Pintar amat pintar pintar sekali sungguh pintar terpintar pintarnya
Besar amat besar besar sekali sungguh besar terbesar besarnya
Pantas amat pantas pantas sekali pantas sungguh terpantas pantasnya
Jelas amat jelas jelas sekali jelas sungguh terjelas jelasnya
Lazat amat lazat lazat sekali lazat sungguh terlazat lazatnya
Banyak amat banyak banyak sekali sungguh banyak terbanyak banyaknya

Walau bagaimanapun, pengkategorian sesuatu perkataan berdasarkan cirinya semata-mata belum memadai. Hal ini sedemikian kerana terdapat sebilangan perkataan yang berbeza kategori tetapi mempunyai ciri yang sama. Contoh frasa (2a-g) yang berikut dapat membuktikan kenyataan ini.

(2) a. Amat menyanjung
b. Amat membantu
c. Paling menitikberatkan
d. Sangat dihargai
e. Sungguh dimuliakan
f. Sangat terdesak
g. Amat berhasrat

Dalam (2a-g), menyanjung, membantu, menitikberatkan, dihargai, dimuliakan, terdesak dan berhasrat ialah kata kerja (KK). Menyanjung, membantu dan terdesak ialah KK asal manakala menitikberatkan, dihargai, dimuliakan dan berhasrat ialah KK terbitan. Semua KK ini dapat menerima kehadiran kata penguat seperti amat, sangat, sungguh dan paling.

Oleh sebab pengkategorian perkataan berdasarkan ciri semata-mata tidak menjamin ketepatannya, kaedah lain perlu digunakan untuk mengatasi masalah ini. Kaedah lain yang biasa digunakan adalah dengan melihat fungsi sesuatu perkataan. Untuk menentukan sama ada banyak dapat dikategorikan sebagai KA, perlu diteliti sama ada ia dapat memenuhi tiga fungsi utama KA, iaitu (3a-c) yang berikut:

(3) a. Penerang kata nama (KN) dalam pembentukan frasa nama (FN)
b. Penerang KK dalam pembentukan frasa kerja (FK)
c. Predikat ayat

Contoh KA yang berfungsi sebagai penerang KN dapat dilihat dalam ayat (4a-c) yang berikut:

(4) a. Pelajar pintar itu menyambung pelajaran di luar negara.
b. Rumah besar itu bernilai kira-kira RM500,000.
c. Pelari pantas itu memenangi perlumbaan 100 meter.

Dalam (4a-c), KA pintar, besar dan pantas masing-masing berfungsi menjadi penerang KN pelajar, rumah dan pelari. Contoh KA yang berfungsi sebagai penerang KK dapat dilihat dalam ayat (5a-c) yang berikut:

(5) a. Angin bertiup kencang malam tadi.
b. Kita jangan ketawa besar melihat kejatuhan orang lain.
c. Usain Bolt memecut pantas untuk memenangi perlumbaan itu.

Dalam (5a-c), KA kencang, besar dan pantas masing-masing berfungsi menjadi penerang KK bertiup, ketawa dan memecut. Contoh KA yang berfungsi sebagai predikat ayat dapat dilihat dalam ayat (6a-c) yang berikut:

(6) a. Pelajar itu pintar.
b. Rumah itu besar.
c. Pelari itu pantas.

Dalam (6a-c), KA pintar, besar dan pantas masing-masing berfungsi sebagai predikat ayat (6a), (6b) dan (6c). Sekiranya pengkategorian banyak sebagai KA hendak dipertahan, ia harus dapat memenuhi fungsi-fungsi ini. Sebagai penerang KN, banyak dapat menimbulkan masalah. Hal ini dapat diperhatikan daripada ayat (7a-d) yang berikut:

(7) a. *Buku banyak dibeli oleh Sarah.
b. *Wang banyak tidak menjamin kebahagiaan.
c. *Ikan mengandungi protein banyak.
d. *Beliau mempunyai idea banyak.

Kejanggalan (7a-d) adalah kerana binaan FN buku banyak, wang banyak, protein banyak dan idea banyak yang tidak jitu. Keadaan ini menunjukkan bahawa banyak tidak dapat memenuhi fungsi sebagai penerang FN, baik FN berkenaan berfungsi sebagai subjek ayat (7a-b) mahupun objek ayat (7c-d). Sebagai penerang KK, banyak juga dapat menimbulkan masalah. Hal ini dapat diperhatikan daripada ayat (8a-d) yang berikut:

(8) a. *Kita belajar banyak daripada pengalaman.
b. *Atlet itu berlatih banyak.
c. *Kita disarankan bersukan banyak untuk menyihatkan tubuh.
d. *Kita dinasihati supaya berbuat baik banyak.

Kejanggalan (8a-d) adalah kerana binaan FK belajar banyak, berlatih banyak, bersukan banyak dan berbuat baik banyak yang tidak jitu. Keadaan ini menunjukkan bahawa banyak tidak dapat memenuhi fungsi sebagai penerang FK, baik FK berkenaan berfungsi sebagai FK utama (8a-b), FK sampingan (8c) mahupun FK subklausa (8d).
Walau bagaimanapun, sebagai predikat ayat, banyak tidak menimbulkan masalah. Hal ini dapat diperhatikan daripada ayat (9a-c) yang berikut:

(9) a. Buku di atas rak itu banyak.
b. Wangnya banyak.
c. Protein ikan banyak.

Ayat (9a-c), yang predikatnya ialah banyak, adalah gramatis. Hal ini menunjukkan bahawa banyak dapat memenuhi fungsi sebagai predikat ayat. Daripada tiga fungsi utama KA yang telah dibincangkan, banyak hanya dapat memenuhi satu fungsi iaitu sebagai predikat ayat. Walau bagaimanapun, keadaan ini belum memadai untuk membolehkan kesimpulan dibuat bahawa banyak ialah KA. Hal ini kerana fungsi ini (predikat ayat) juga dapat dipenuhi oleh kesemua kategori frasa yang lain, iaitu FK, FN dan FSN, selain FA sendiri. Ayat (10a-d) yang berikut dapat membuktikan hakikat ini:

(10) a. Naufa mengulang kaji pelajaran di rumah.
b. Muhammad pelajar terbaik sekolahnya.
c. Sarah ke luar negara untuk melanjutkan pelajaran.
d. Pekerja itu rajin dan berdedikasi.

Predikat ayat (10a-d) terdiri daripada FK mengulang kaji, FN pelajar terbaik, FSN ke luar negara dan FA rajin. Kejituan ayat-ayat ini membuktikan bahawa semua kategori frasa dapat berfungsi sebagai predikat ayat. Oleh sebab banyak tidak dapat berfungsi sebagai penerang KN dan KK, kemungkinannya ialah ia tidak dapat dikategorikan sebagai KN, KK dan juga KA. Hal ini kerana ketiga-tiga kategori frasa ini dapat memenuhi fungsi berkenaan.

(11) a. Dewan peperiksaan
b. Bilik tidur
c. Rumah usang
d. Berlari-lari anak
e. Terbang pulang
f. Berjalan pantas

Penerang KN dewan, bilik dan rumah dalam (11a-c) terdiri daripada KN peperiksaan, KK tidur dan KA usang. Penerang KK berlari-lari, terbang dan berjalan dalam (11d-f) terdiri daripada kategori kata yang sama, iaitu KN anak, KK pulang dan KA pantas. Penelitian ini menunjukkan bahawa KK, KN dan KA dapat memenuhi fungsi sebagai penerang FN dan FK.

Oleh sebab banyak tidak dapat memenuhi fungsi ini, kemungkinan ia dimasukkan ke dalam kategori perkataan lain (kata tugas) harus diteroka. Untuk tujuan ini, perhatikan semula ayat (7a-d) yang tidak gramatis kerana posisi banyak adalah di belakang KN. Sekiranya banyak diletakkan di hadapan KN, ayat yang terjana (7a’-d’) adalah jitu.

(7) a’. Banyak buku dibeli oleh Sarah.
b’. Banyak wang tidak menjamin kebahagiaan.
c’. Ikan mengandungi banyak protein.
d’. Beliau mempunyai banyak idea.

Dalam keadaan yang merupakan kekecualian daripada hukum D-M (Diterangkan-Menerangkan) dalam pembentukan sesuatu FN, Tatabahasa Dewan (TD) edisi ketiga (2008: Hlm. 378) menggariskan dua kategori perkataan yang dapat hadir di hadapan KN untuk berfungsi sebagai penerang KN berkenaan. Dua kategori perkataan tersebut ialah bilangan dan panggilan/gelaran. Dari segi makna atau semantik, diketahui bahawa banyak bukan kata panggilan/gelaran. Oleh itu, kemungkinan banyak dikategorikan sebagai kata bilangan harus diteroka. Antara contoh kata bilangan yang berfungsi sebagai penerang KN yang diberikan oleh TD adalah:

(12) a. Sekawan burung
b. Sekalian hadirin
c. Segelintir penduduk
d. Semua pasukan
e. Segala perkakas
f. Para tetamu

Ujian penggantian kata bilangan sekawan, sekalian, segelintir, semua, segala, dan para dengan kata banyak tidak menghadapi sebarang masalah. Dengan kata lain, FN yang terbentuk (12a’-f’) tetap gramatis.

(12) a’. Banyak burung
b’. Banyak/ramai hadirin
c’. Banyak/ramai penduduk
d’. Banyak pasukan
e’. Banyak perkakas
f’. Banyak/ramai tetamu

Hasil ujian ini menunjukkan bahawa banyak lebih berpotensi untuk dikategorikan sebagai kata bilangan, bukannya KA. Selain itu, dalam penjelasannya mengenai penjenisan KA, TD (2008: Hlm. 226-234) membahagikan KA kepada sekurang-kurang sembilan jenis, iaitu:

(13) a. Sifatan atau keadaan
b. Warna
c. Ukuran
d. Bentuk
e. Waktu
f. Jarak
g. Cara
h. Perasaan
i. Pancaindera

Daripada sembilan jenis KA ini, tiada satupun nampaknya yang dapat menerima banyak sebagai ahlinya. TD juga tidak mengemukakan banyak dalam mana-mana contoh KA yang diberikan.

Dari segi makna juga, banyak lebih rapat hubungannya dengan maksud bilangan, khususnya bilangan tidak tentu. Hal ini sedemikian kerana banyak hanya boleh digandingkan dengan KN sekiranya KN berkenaan merujuk maksud bilangan jamak. Hal ini berbeza dengan KA yang dapat digandingkan dengan KN tanpa mengira sama ada KN berkenaan merujuk maksud bilangan tunggal atau jamak.

Walau bagaimanapun, sebelum keputusan yang lebih meyakinkan dapat dibuat, ada seperkara lagi yang harus diperhatikan. Ia berkaitan dengan kebolehan banyak hadir di hadapan KK dalam pembentukan FK. Sebagai contoh, perhatikan semula ayat (8a-d) yang diubahsuai dengan mengubah kedudukan banyak ke hadapan KK, dan dicatatkan semula sebagai (8a’-d’).

(8) a’. Kita banyak belajar daripada pengalaman.
b’. Atlet itu banyak berlatih.
c’. Kita disarankan banyak bersukan untuk menyihatkan tubuh.
d’. Kita dinasihati supaya banyak berbuat baik.

Ayat (8a’-d’) gramatis kerana kedudukan banyak adalah di hadapan FK belajar, berlatih, bersukan dan berbuat baik. Keadaan ini tidak mendatangkan masalah kerana kata bilangan sememangnya dapat hadir di hadapan KK (14a-d).

(14) a. Sekali pandang
b. Seratus kali mencuba
c. Beberapa kali meraih kejayaan
d. Kerap (kali) datang

Dalam (14a-d), kata bilangan tentu sekali dan seratus kali masing-masing hadir di hadapan KK pandang dan mencuba, manakala kata bilangan tidak tentu beberapa kali dan kerap kali masing-masing hadir di hadapan KK meraih kejayaan dan datang. Kejituan (14a-d) menunjukkan bahawa kata bilangan sememangnya dapat hadir di hadapan KK.

Daripada pemerhatian ini, dapatlah disimpulkan bahawa banyak lebih berpotensi untuk dikategorikan sebagai kata bilangan berbanding KA. Seperti yang telah ditunjukkan, pengkategorian banyak sebagai kata bilangan tidak menimbulkan masalah dalam pembinaan FN dan FK, seterusnya dalam pembinaan ayat juga. Keadaan sebaliknya wujud apabila banyak dikategorikan sebagai KA.

Soalan Lisan & Karangan

Soalan Lisan (Forum)

1. Bahasa Melayu mampu memupuk perpaduan antara kaum.


2. Rukun Negara hanya ikrar di sekolah dan hiasan papan-papan iklan.


3. Akta Keselamatan dalam Negeri (ISA) menzalimi atau melindungi rakyat Malaysia?


4. Blog dan SMS penyebar fitnah dan pembohongan.


5. Pemansuhan PPSMI akan memartabatkan semula bahasa Melayu sebagai bahasa ilmu.


6. Modal insan kelas pertama tonggak kekuatan negara.


7. Konsep 1Malaysia hanya dapat direalisasikan jika ia dimulakan dalam sistem pendidikan.


8. Bahasa Melayu terbilang tetapi terbuang


9. Budaya hedonisme penghalang pertumbuhan ilmu dan keintelektualan seseorang.


10. Kelemahan berkomunikasi dan kurang inisiatif menjadi punca siswazah gagal mendapat pekerjaan.


11. Modal insan teras pembangunan negara.


12. Program satu keluarga satu kaunselor mampu membanteras gejala sosial.
    

Soalan Karangan

1. Pemansuhan dasar pengajaran dan pembelajaran Matematik dan Sains dalam bahasa Inggeris (PPSMI) akan meningkatkan kembali martabat bahasa Malaysia.


2. Konsep Satu Malaysia hanya akan jadi momokan jika tidak dilaksanakan dalam sistem pendidikan.


3. Ancaman yang bersifat global, seperti penularan wabak penyakit, kemelesetan ekonomi dan keganasan antarabangsa, menuntut manusia mencermin kembali diri mereka.

Soalan Lisan (Forum)

(Untuk latihan)

1. Bahasa Melayu terbilang tetapi terbuang
2. Budaya hedonisme penghalang pertumbuhan ilmu dan keintelektualan seseorang.
3. Kelemahan berkomunikasi dan kurang inisiatif menjadi punca siswazah gagal mendapat pekerjaan.
4. Modal insan teras pembangunan negara.
5. Program satu keluarga satu kaunselor mampu membanteras gejala sosial.

Latihan Terjemahan2

Putrajaya

Putrajaya is a thoroughly modern and vibrant city. It is a model township that has been constructed with detailed planning, innovative urban design and utmost concern for the preservation of the environment. Its beautifullylandscaped roads and parks as well asmodern buildings clearly reflect the duality of its theme – “Garden City, Intelligent City.”

The vision to have a new Federal Government Administrative Centre to replace Kuala Lumpur emerged in the late 1980s. The relocation was to ensure that Kuala Lumpur will continue to develop as Malaysia’s principal business and financial centre. A lush 4,932 hectare forest area in southern Prang Besar in Selangor was identified and later renamed “Putrajaya” in honour of Malaysia’s first Prime Minister, Tunku Abdul Rahman Putra Alhaj, for his invaluable contributions to the nation.

Of the city total land area, about 38% is being developed into parks, lakes and wetlands while the remaining is reserved for government offices, commercial and residential area, as well as public utilities and amenities. The centre piece of the city is the 650 hectare man-made Putraya Lake, which serves as a climate moderator. Currently, the lake offers activities such as canoeing, boating, kayaking and aqua biking.

Putrajaya is divided into two major areas; the Core Area and the Periphery Area which are separated by a large man-made lake. The Government Precinct, situated in the core area, is the most prominent as it is the administrative centre of the Federal Government and it pioneers the concept of an electronic or e-government. The seat of government – the Prime Minister’s Office Complex or Perdana Putra – is located at the highest point in this precinct and overlooks Dataran Putra.

Visitors to Putrajaya will surely notice the unique designs of the street lights lining its wide roads. Based on Malaysian motifs such as the obor (torch) and wau (giant kite), they provide a warm and eye-catching welcome to all.

Frasa Kerja Transitif (FKT)

FKT ialah satu daripada dua kategori frasa kerja. Satu lagi kategori frasa kerja ialah FK tak transitif (FKTT). Sementara FKTT hanya melibatkan satu pihak, iaitu subjek ayat, FKT melibatkan pihak kedua, iaitu objek ayat. Misalnya, dalam ayat “Ali tidur”, FKTT “tidur” hanya melibatkan satu pihak, iaitu subjek ayat “Ali”. Sebaliknya, dalam ayat “Ali memukul ular itu”, FKT “memukul” melibatkan dua pihak, iaitu subjek ayat “Ali” dan pihak kedua, iaitu objek ayat “ular itu. Oleh sebab FKT mempunyai objek, ia boleh dipasifkan.

“Ali memukul ular itu.”
“Ular itu dipukul oleh Ali.”

Jenis/Kategori

FKT dapat dikategorikan kepada dua jenis, iaitu:

1) Asal – frasa kerja yang sememangnya bersifat transitif.
Contoh: makan, minum, membaca, memukul (bentuk aktif)
dimakan, diminum, dibaca, dipukul (bentuk pasif)

2) Terbitan – diterbitkan daripada kategori/jenis frasa yang lain, iaitu frasa nama (FN),
FKTT dan frasa adjektif (FA) serta dua frasa sendi nama (FSN), iaitu “ke
tepi” dan “ke tengah”.

- diterbitkan daripada FN, misalnya “raja” – merajai, merajakan (bentuk aktif)
- dirajai, dirajakan (bentuk pasif)

- daripada FK tak transitif, misalnya “tidur” – meniduri, menidurkan (aktif)
ditiduri, ditidurkan (pasif)

“temu” – menemui, menemukan (aktif)
ditemui, ditemukan (pasif)

“bertemu” – mempertemukan (aktif)
dipertemukan (pasif)

“bersuami”- mempersuami, mempersuamikan
dipersuami, dipersuamikan

- daripada FA (adjektif), misalnya “indah” – mengindahi, mengindahkan
diindahi, diindahkan

- daripada FSN “ke tepi” & “ke tengah” – mengetepikan, mengetengahkan
diketepikan, diketengahkan


Makna imbuhan +i pada FKT asal

Hanya terdapat satu makna yang didokong oleh imbuhan +i pada FKT asal, iaitu menunjukkan perbuatan dilakukan berulang kali/bersungguh-sungguh.

Siti membacai buku cerita itu.
Maknanya ialah perbuatan “membacai” dilakukan berulang kali/bersungguh-sungguh.

Makna imbuhan +kan pada FKT asal

Hanya terdapat satu makna yang didokong oleh imbuhan +kan pada FKT asal, iaitu makna “benfaktif” (objek tepat ayat ahíla pihak yang mendapat faedah daripada perbuatan).

Siti membacakan adiknya buku cerita.
Maknanya ialah objek tepat ayat (adiknya) ialah pihak yang mendapat faedah daripada perbuatan (membacakan).

Makna imbuhan +i pada FKT terbitan (daripada FN)

Terdapat empat makna yang didokong oleh imbuhan +i pada FKT yang diterbitkan daripada FN.

1) Menjadi

Parameswara merajai Melaka.
Maknanya ahíla “Parameswara menjadi raja Melada”.

Saya menggurui kelas ini.
Maknanya ahíla “Saya menjadi guru kelas ini”.

2) Memberi

Dia menasihati saya supaya bersabar.
Maknanya ialah “Dia memberi saya nasihat supaya bersabar”.

Dia sudah memaafi saya.
Maknanya ahíla “Dia sudah memberi saya maaf”.

3) Meletakkan/membubuh

Siti menggarami ikan.
Maknanya ialah “Siti membubuh garam pada ikan”.

Siti menggulai kopi.
Maknanya ahíla “Siti membubuh gula ke dalam kopi”.

4) Membuang
Encik Ahmad merumputi halaman rumahnya.
Maknanya ialah “Encik Ahmad membuang (mencabut, menebas, mencangkul) rumput di
halaman rumahnya”.

Siti menyisiki ikan.
Maknanya ialah “Siti membuang sisik ikan”.

Makna imbuhan +kan pada FKT terbitan (daripada FN)

Terdapat dua makna yang didokong oleh imbuhan +kan pada FKT yang diterbitkan daripada FN.

1) Menjadikan (“kausatif”)

Rakyat Melaka merajakan Parameswara.
Maknanya ialah “Rakyat Melaka menjadikan Parameswara raja”.

Dia menasihatkan supaya saya bersabar.
Maknanya ialah “Dia menjadikan “supaya saya bersabar” nasihat”.

2) Memasukkan

Hakim itu memenjarakan pesalah.
Maknanya ialah “Hakim itu memasukkan pesalah ke dalam penjara”.

Kerani itu memfailkan surat-surat tersebut.
Maknanya ialah “Kerani itu memasukkan surat-surat tersebut ke dalam fail”.

Makna imbuhan +i pada FKT yang diterbitkan daripada FK tak transitif

Hanya terdapat satu makna yang didokong oleh imbuhan +I pada FKT jenis ini, iaitu pelaku perbuatan yang disebut dalam FKT berkenaan ialah subjek ayat.

Ali menaiki bangunan itu.
Maknanya ialah pelaku perbuatan “naik” ialah subjek ayat (Ali).

Ali memperisteri Aminah.
Maknanya ialah pelaku perbuatan “beristeri” ialah subjek ayat (Ali).

Makna imbuhan +kan pada FKT yang diterbitkan daripada FK tak transitif

Hanya terdapat satu makna yang didokong oleh imbuhan +i pada FKT jenis ini, iaitu pelaku perbuatan yang disebut dalam FKT berkenaan ialah objek ayat.

Ali menaikkan bendera.
Maknanya ialah pelaku perbuatan “naik” ialah objek ayat (bendera).

Aminah memperisterikan Ali dengan Siti.
Maknanya ialah pelaku perbuatan “beristeri” ialah objek ayat (Ali).

Makna imbuhan +i pada FKT yang diterbitkan daripada FA (adjektif)

Hanya terdapat satu makna yang didokong oleh imbuhan +i pada FKT jenis ini, iaitu subjek ayat ialah “pemangkin”, iaitu kerana sifat yang ada padanya menyebabkan pihak lain (objek ayat) juga mendapat sifat tersebut.

Pohon-pohon bunga mengindahi taman itu.
Maknanya ialah subjek ayat (pohon-pohon bunga) ialah “pemangkin” yang mempunyai sifat “indah”, dan kerana keindahannya objek ayat (taman itu) juga menjadi indah.

Bedak memutihi mukanya.

Makna imbuhan +kan pada FKT yang diterbitkan daripada FA (adjektif)

Hanya terdapat satu makna yang didokong oleh imbuhan +i pada FKT jenis ini, iaitu subjek ayat ialah “agen”, iaitu kerana usaha/perbuatan/keupayaannya menyebabkan pihak lain (objek ayat) mendapat sifat yang disebut pada FKT berkenaan.

Ali mengindahkan taman itu dengan pohon-pohon bunga.
Maknanya ialah subjek ayat (Ali) ialah “agen”, iaitu kerana usahanya menyebabkan objek ayat (taman itu) menjadi indah.

Contoh lain ayat:

Krim pencerah memutihkan mukanya.

Imbuhan +per

Satu lagi imbuhan yang dapat menerbitkan FKT ialah +per. Mengenai penggunaan imbuhan ini, dua perkara yang berikut perlu diperhatikan:

1) Imbuhan +per mempunyai fungsi dan mendokong maksud yang sama dengan imbuhan +kan. Persamaan ini terlihat dalam contoh FKT yang berikut:

Perbesar = besarkan – maknanya ialah “jadikan besar”.
Perluas = luaskan – “jadikan luas”.
Perbetul = betulkan – “jadikan betul”.

Disebabkan persamaan ini, kedua-dua imbuhan tidak boleh digandingkan untuk menerbitkan sesuatu FKT. Contoh penggandingan imbuhan +per dan +kan (tidak dibenarkan) adalah seperti dalam ayat yang berikut:

*Encik Ali memperbesarkan rumahnya.
*Memperluaskan
*Memperbetulkan

2) Imbuhan +kan dan +i tidak boleh digandingkan dalam penerbitan sesuatu FKT. Oleh sebab imbuhan +per = +kan, imbuhan +per juga tidak boleh digandingkan dengan imbuhan +i. Contoh penggandingan imbuhan +per dan +i (tidak dibenarkan) adalah seperti dalam ayat yang berikut:

*Mereka memperhalusi cadangan itu.
Mereka memperhalus cadangan itu.

Frasa Kerja (FK) & FK Tak Transitif

1.1 Pengenalan

Frasa kerja (FK) adalah antara empat kategori frasa yang terdapat dalam bahasa Malaysia. Ia mempunyai fungsi yang banyak dalam pembinaan frasa dan ayat. Oleh sebab itu pemahaman mengenai frasa ini penting bagi seseorang pengguna bahasa untuk menjana frasa dan ayat yang gramatis.

1.2. Definisi

FK ialah perkataan atau sederetan perkataan yang digunakan untuk menggambarkan perbuatan, sama ada melibatkan pergerakan atau tidak, oleh manusia, haiwan, benda dan unsur abstrak.

1.3 Ciri-ciri

FK boleh dikenal pasti melalui ciri khususnya iaitu ia boleh didahului oleh kata bantu (aspek dan ragam). Contoh FK yang didahului oleh kata bantu ialah (1a-d) yang berikut.

(1) a. akan tidur
b. sedang menonton televisyen
c. hendak makan
d. suka membaca

Dalam (1), FK “akan tidur” (1a), “sedang menonton televisyen” (1b) masing-masing didahului oleh kata bantu aspek “akan” dan “sedang”. FK “hendak makan” (1c) dan “suka membaca” (1d) pula masing-masing didahului oleh kata bantu ragam “hendak” dan “suka”.

1.4 Jenis

FK boleh dibahagikan kepada dua jenis utama, iaitu tak transitif dan transitif. Perbezaan antara kedua-duanya ialah FK tak transitif (2-ac) tidak mempunyai objek sementara FK transitif (3a-c) sebaliknya.

(2) a. Bayi itu menangis.
b. Dia sudah keluar.
c. Mereka sedang bermain.

(3) a. Ali membaca buku motivasi.
b. Siti menggulai kopi.
c. Mereka memasuki bangunan itu.

“Menangis” (2a), “sudah keluar” (2b) dan “sedang bermain” ialah FK tak transitif kerana masing-masing tidak mempunyai objek. “Membaca” (3a), “menggulai” (3b) dan “memasuki” (3c) ialah FK transitif kerana masing-masing mempunyai objek, iaitu “buku motivasi”, “kopi” dan “bangunan itu”.

Perbezaan lain ialah FK transitif boleh dipasifkan manakala FK tak transitif tidak.


1.4.1 FK Tak Transitif

FK tak transitif ialah FK yang tidak mempunyai objek. Walau bagaimanapun sebahagiannya mempunyai pelengkap. Oleh itu, FK tak transitif dapat dibahagikan kepada dua jenis, iaitu tak berpelengkap dan berpelengkap.

1.4.1.1 FK Tak Transitif Tak Berpelengkap

FK tak transitif tak berpelengkap ialah FK yang tidak memerlukan sebarang unsur untuk menyempurnakan maksudnya. Contohnya ialah (2a-c), dicatat semula sebagai (4a-c).

(4) a. Bayi itu menangis.
b. Dia sudah keluar.
c. Mereka sedang bermain.

Maksud ayat (4a-c) yang mengandungi FK tak transitif tak berpelengkap “menangis”, “sudah keluar” dan “sedang bermain” sudah sempurna walaupun tiada sebarang unsur mengiringi FK berkenaan.

1.4.1.2 FK Tak Transitif Berpelengkap

FK tak transitif berpelengkap ialah FK yang memerlukan kehadiran unsur untuk menyempurnakan maksudnya. Contohnya ialah (5a-c) yang berikut:

(5) a. Siti menjadi guru.
b. Keadaannya beransur baik.
c. Dr Ali pergi ke Pulau Pinang.

Maksud ayat (5a-c) yang mengandungi FK tak transitif tak berpelengkap “menjadi”, “beransur” dan “pergi” tidak akan sempurna tanpa unsur pelengkapnya, iaitu “guru”, “baik” dan “ke Pulau Pinang”.

(5’) a. *Siti menjadi.
b. *Keadaannya beransur.
c. *Dr Ali pergi.

Nota: Tiga jenis frasa yang boleh menjadi pelengkap FK tak transitif berpelengkap ialah
frasa nama (“guru” dalam (5a)), frasa adjektif (“baik” dalam (5b)) dan frasa sendi
nama (“ke Pulau Pinang” dalam (5c)).

Panduan: i) Sebahagian besar pelengkap FK tak transitif berpelengkap terdiri daripada
frasa sendi nama.

ii) Pelengkap FK tak transitif berpelengkap berimbuhan ber+_+kan ialah frasa
nama (6).

(6) Hang Tuah bersenjatakan keris Taming Sari.

Frasa Adjektif (FA)

Frasa Adjektif ialah satu daripada empat kategori frasa bahasa Melayu. Frasa ini dapat berfungsi sebagai predikat ayat. Fungsinya yang lain adalah sebagai penerang frasa kerja dan penerang frasa nama.

Definisi

Definisi dari segi binaan - Binaan/struktur yang mengandungi satu atau beberapa perkataan dengan kata adjektif atau kata sifat sebagai intinya (perkataan utama).

Definisi dari segi fungsi - satu atau beberapa perkataan yang digunakan untuk menggambarkan sifat/keadaan/warna manusia, haiwan, benda, peristiwa dan unsur abstrak.

Siti pandai.

Siti sangat pandai.

Ciri-ciri

Boleh didahului / diikuti oleh kata / imbuhan penguat.

Sangat pandai

Paling pandai

Terpandai

Sungguh pandai

Pandai sungguh

Indah nian

Pandai sekali

Fungsi

a) Predikat ayat

Siti pandai.

Siti sangat pandai.

Siti gemar membaca buku.

Siti sayang akan ibu bapanya.

Siti cinta akan negaranya.

*Siti sayangkan ibu bapanya.

b) Penerang Frasa Nama

Budak kecil itu adik saya. – FA “kecil” ialah penerang bagi FN “budak”.

Kereta baru itu miliknya. - FA "baru" ialah penerang bagi FN "kereta".

Budak yang sangat pandai itu adik saya.

c) Penerang Frasa Kerja

Angin bertiup kencang. – FA “kencang” ialah penerang bagi FK “bertiup”.

Dia memandu laju keretanya. – FA “laju” ialah penerang bagi FK “memandu”.

*Dia memandu di jalan raya keretanya.

Dia memandu keretanya dengan laju.

*Dia memandu sangat laju keretanya.

Dia memandu keretanya dengan sangat laju.

Kata adjekjif (KA) boleh berfungsi sebagai subjek ayat

Hitam menawan. – KA “hitam” berfungsi sebagai subjek ayat.

Sebenarnya KA “hitam” ialah sebahagian daripada FN yang kata intinya, iaitu “warna” telah digugurkan.

Warna hitam menawan.

Kesalahan umum penggunaan FA

a) menggunakan penguat hadapan sebagai penguat belakang.

Sangat pandai

*pandai sangat

b) Menggunakan dua kata/imbuhan penguat yang sama darjah

*paling pandai sekali

*terpandai sekali

*amat cantik sungguh

*amat cantik sekali

*terutamanya

c) menggunakan kata penguat bukan pada FA

?pertama sekali

?akhir sekali

?terakhir